Herkes Görünmek İstiyor, Belki de Özgürlük Görünmemektir

Bir düşünün… Sabah gözümüzü açıyoruz, elimiz ilk olarak telefona gidiyor. Daha yataktan kalkmadan birkaç bildirim, birkaç mesaj, birkaç haber ve birkaç fotoğrafla dünyanın içine giriyoruz. Sonra gün boyunca kendimizi bu dünyanın içinde yeniden yeniden gösteriyoruz. Nerede olduğumuzu, ne yediğimizi, kimlerle olduğumuzu, ne düşündüğümüzü, neye kızdığımızı, neye sevindiğimizi anlatıyoruz. Bazen yaşadığımız anın kendisinden çok, o anın başkalarına nasıl görüneceğiyle ilgileniyoruz.

Peki ya bütün bunları yapmayı bıraksak?

İşte asıl rahatsız edici soru bu.

Çünkü artık görünmemek, sıradan bir tercih olmaktan çıktı. Bir insan sosyal medyada yoksa merak ediyoruz. Bir şey paylaşmıyorsa “Ne oldu?” diye düşünüyoruz. Günlerce fotoğraf koymayan, nerede olduğunu göstermeyen, hayatından küçük bir kesiti bile başkalarına sunmayan insan bize tuhaf geliyor. Sanki görünmüyorsa yaşamıyormuş gibi.

Oysa belki de tam tersidir.

Belki insan, ilk kez gerçekten özgür oluyordur.

Ben buna “görsüzlük” diyorum.

Görünmez olmak değil; görünmek zorunda olmamak.

Dijital çağın bize sunduğu özgürlük hikâyesi aslında oldukça basitti: İstediğini paylaş, istediğini söyle, istediğin kişiye ulaş, kendini istediğin gibi ifade et. İlk bakışta kulağa harika geliyor. Fakat zaman içinde başka bir şey oldu. Paylaşmadığımızda eksik, beğenilmediğimizde değersiz, takip edilmediğimizde önemsiz hissetmeye başladık. Görülmek, fark edilmek ve onaylanmak hayatımızın sessiz ihtiyaçlarından biri haline geldi.

Böylece insanın başına tuhaf bir şey geldi: Artık yalnızca yaşamıyordu; yaşadığını kanıtlıyordu.

Tatile gidiyor, önce fotoğrafını çekiyor. Bir restorana oturuyor, yemek gelmeden telefon çıkıyor. Konser izliyor ama sahneye bakmak yerine ekranından kayıt yapıyor. Çocuğuyla güzel bir an yaşıyor, o anın içinde kalmak yerine onu arşivlemeye çalışıyor. Bir başarı elde ediyor, daha sevincini yaşamadan başkalarına duyuruyor. Hatta bazen üzülüyor ve kendi üzüntüsünü bile paylaşılabilir bir görüntüye dönüştürüyor.

Hayatın kendisi bir yana, hayatın nasıl göründüğü öbür yana geçiyor.

Ve biz fark etmeden kendi hayatımızın hem oyuncusu hem kameramanı hem de seyircisi oluyoruz.

Asıl garip olan ise seyircinin kim olduğunu çoğu zaman bilmiyoruz. Birkaç takipçi, tanımadığımız insanlar, bir algoritma ve bizi hiç tanımayan bir sistemin “beğen” ya da “kaydır” kararı… Yüzyıllardır insanın özgürleşmek için mücadele ettiği dünyada, bugün kendi isteğimizle kendimizi milyonlarca gözün önüne koyuyoruz. Mahremiyetimizi gönüllü olarak açıyor, sonra da bunun adına özgürlük diyoruz.

Belki de dijital dünyanın bize kurduğu en başarılı tuzak tam olarak burada.

Bize “Kendini ifade et” derken, zamanla “Kendini göster” demeye başladı.

Aradaki fark küçük gibi görünüyor ama aslında çok büyük.

Çünkü ifade etmek bir ihtiyaç olabilir; göstermek ise zamanla bir zorunluluğa dönüşebilir.

İşte görsüzlük tam bu noktada ortaya çıkıyor.

Görsüzlük, internetten kaçmak değil. Telefonu çöpe atmak, sosyal medyayı tamamen terk etmek ya da teknolojiden nefret etmek hiç değil. Görsüzlük, teknolojinin içinde yaşarken kendine ait bir alan bırakabilmek. Her yaşadığını paylaşmamak, her düşünceni yayınlamamak, her mutluluğunu kanıtlamamak ve herkesin seni görmesine ihtiyaç duymamak.

Bir kahveyi fotoğrafını çekmeden içebilmek mesela.

Bir manzaraya bakıp onu yalnızca hafızana bırakabilmek.

Bir başarı elde edip kimseye anlatmadan da onunla gurur duyabilmek.

Bir mutluluğu başkalarının beğenisine sunmadan yaşayabilmek.

Bir acıyı herkesin önüne koymadan taşıyabilmek.

Bunlar kulağa çok basit geliyor. Ama bugün belki de en zor yaptığımız şeylerden biri bu: Bir şeyi yalnızca kendimiz için yaşamak.

Çünkü her şeyin içerik haline geldiği bir dünyada, içerik olmayan bir hayat alanı bırakmak neredeyse bir başkaldırı.

Belki de yeni zenginlik budur.

Kimsenin erişemediği bir hayat parçasına sahip olmak.

Kimsenin bilmediği bir anınızın, yalnızca size ait bir sevincinizin, hiçbir platformda karşılığı bulunmayan bir hatıranızın olması… Günümüz dünyasında bunlar küçümsenecek şeyler değil. Tam tersine, giderek daha değerli hale geliyor.

Dijital özgürlük, internete sınırsız erişim değildir. İstediğimiz kadar paylaşabilmek de değildir. Belki asıl özgürlük, gerektiğinde görünmemeyi seçebilmektir.

Algoritmanın bizi aramamasından korkmamak…

Takipçi kaybetmekten endişe etmemek…

Birilerinin ne düşündüğünü sürekli hesaplamamak…

Herkese kendimizi anlatmak zorunda hissetmemek…

Çünkü gerçek kontrol, neyi paylaşacağını bilmek kadar, neyi kendine saklayacağını bilmekle de ilgilidir.

Bugün herkes görünmeye çalışıyor. Daha çok takipçi, daha çok izlenme, daha çok etkileşim, daha çok görünürlük… Oysa belki geleceğin en özgür insanları en çok görünenler değil, görünmek zorunda hissetmeyenler olacak.

Herkes bağırırken susabilenler…

Herkes gösterirken saklayabilenler…

Herkes hayatının kapılarını ardına kadar açarken kendisine ait bir odayı kilitli tutabilenler…

Çünkü insanın herkes tarafından görülebilen bir hayatı olabilir ama yalnızca kendisine ait bir hayatı da olmalı.

Belki de dijital çağın bize unutturduğu en basit gerçek şu:

Her yaşadığımız şey paylaşılmak zorunda değil. Her anımız içerik değil. Her duygumuz açıklama istemiyor.

Bazen telefonu elimize aldığımızda paylaşacak hiçbir şeyimizin olmaması kötü bir şey değildir.

Belki o gün gerçekten yaşamışızdır.

Belki ilk kez kameraya değil, hayata bakmışızdır.

Belki ilk kez bir anı kaydetmek yerine onun içinde kalmışızdır.

Ve belki görsüzlük tam olarak budur:

Kaybolmak değil.

Kendini yeniden bulmak.

Dijital dünyanın içinde olup ona kendini teslim etmemek. Görünür olabilme hakkını, görünmeme özgürlüğüyle tamamlamak.

Çünkü özgürlük yalnızca konuşabilmek değildir.

Bazen susabilmektir.

Özgürlük yalnızca paylaşabilmek değildir.

Bazen kendine saklayabilmektir.

Ve belki de dijital çağın en büyük özgürlüğü, herkesin birbirini görmeye çalıştığı bir dünyada, görünmeden de var olabilmektir.